Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası — Burhan Doğuş Ayparlar

1 Ağustos 2024 itibarıyla aşamalı olarak yürürlüğe giren EU AI Act, yapay zeka sistemlerinin güvenli, şeffaf, izlenebilir ve ayrımcılıktan uzak olmasını sağlamayı amaçlayan küresel bir standarttır. Yasa, teknolojinin kendisine değil, kullanım alanının yaratabileceği risklere odaklanan "risk temelli" bir yaklaşım benimser.

Risk Temelli Sınıflandırma Piramidi

🚫

Kabul Edilemez Risk (Yasaklı)

İnsan davranışlarını manipüle eden, sosyal puanlama (social scoring) yapan veya gerçek zamanlı biyometrik yüz tanıma kullanan sistemler kesinlikle yasaktır.

⚠️

Yüksek Risk

Sağlık, eğitim, istihdam ve kritik altyapılarda kullanılan sistemler. Sıkı veri yönetimi, risk azaltma ve zorunlu uygunluk değerlendirmesi (conformity assessment) gerektirir.

👁️

Sınırlı Risk

Chatbotlar ve deepfake (derin kurgu) teknolojileri. Kullanıcıların bir yapay zeka ile etkileşime girdiğini bilmesi için özel şeffaflık yükümlülüklerine tabidir.

✅

Minimum Risk

Spam filtreleri veya yapay zeka destekli video oyunları gibi sistemler. Yasadan büyük ölçüde muaftır ve serbestçe geliştirilip kullanılabilir.

Uyum ve Yürürlük Takvimi

Yasa, şirketlerin uyum sağlaması için kademeli bir geçiş süreci öngörmektedir:

2 Şubat 2025

Yasaklı yapay zeka uygulamaları yasakları ve genel yapay zeka okuryazarlığı yükümlülükleri uygulanmaya başlandı.

2 Ağustos 2025

Genel Amaçlı Yapay Zeka (GPAI) modellerine yönelik özel kurallar ve yönetişim standartları yürürlüğe girdi.

2 Ağustos 2026

Yasa, tüm genel kurallarıyla tam olarak uygulanmaya başlanacak.

2027 - 2028

Belirli yüksek riskli alanlardaki sistemler ve denetime tabi ürünlere (örn. asansörler, tıbbi cihazlar) entegre edilen yüksek riskli sistemler için ek geçiş sürelerinin sonu.

Sınır Ötesi Etki ve Yaptırımlar

Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası, sadece AB sınırları içinde kurulan şirketleri değil; geliştirdiği yapay zeka sistemini AB pazarına sunan veya sistemin ürettiği sonuçlar AB içinde kullanılan tüm global şirketleri (Türkiye dahil) kapsar. Kapsama giren ve kuralları ihlal eden şirketler, ihlalin ciddiyetine bağlı olarak 35 milyon Euro'ya veya küresel yıllık cirolarının %7'sine kadar idari para cezaları ile karşı karşıya kalabilir.

Şirketiniz EU AI Act Kapsamında Mı?

Küresel pazarlara açılırken hukuki bariyerlere takılmayın. Yapay zeka projeleriniz için risk değerlendirmesi, boşluk analizi (gap assessment) ve resmi hukuki mütalaa (attestation) süreçlerinizi bugünden planlayın.

Hukuki ve Etik Uyum İncelemesi Talep Edin

EU AI Act Orijinal Metni İndir (PDF)

📄